Η ιστορία του καφέ Μανωλικάκη ξεκινά στα Χανιά το 1886, όταν ο Κωνσταντίνος Ματθαίου Μανωλικάκης ανοίγει τον πρώτο Οίκο Καφέ στην Ελλάδα. Χάρη στο επιχειρηματικό του πνεύμα, γίνεται ο πρώτος Έλληνας που εισάγει εκλεκτό καφέ, από τη Βραζιλία. Παράλληλα, εισάγει ζάχαρη από την Κούβα και την Τσεχοσλοβακία, καθώς και τσάι από τη μακρινή Κεϋλάνη, για να καλύψει τις αυξανόμενες ανάγκες του νησιού.
Στο πρώτο του εργαστήριο, στην οδό Κανεβάρο, αλέθει τον καφέ χειροκίνητα σε μεγάλα δοχεία. Το άρωμα του καφέ του αρχίζει σιγά-σιγά να γίνεται αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής, στην παλιά πόλη. Το 1896, το πρώτο του κατάστημα λιανικής, στην πλατεία Κάτωλα, πυρπολείται, εν μέσω σφαγών του κρητικού πληθυσμού από τους τότε Τούρκους κατακτητές.
Τότε είναι που αποκτά το εμβληματικό κτίριο της οδού Μουσούρων 18, καταβάλλοντας ως αντάλλαγμα έναν σάκο με χρυσά νομίσματα, στον Τούρκο ιδιοκτήτη του. Το 1905, το εργαστήριο και το κατάστημα μεταφέρονται εκεί. Το κτίριο αυτό γίνεται η στέγη για τον Οίκο Μανωλικάκη, για έναν ολόκληρο αιώνα.
Σύντομα, ο καφές παύει να είναι απλά εμπορική δραστηριότητα. Γίνεται τόπος συνάντησης. Το χαρμάνι Μανωλικάκη γίνεται το αγαπημένο, για σημαντικές προσωπικότητες της εποχής, όπως ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Πρίγκιπας Γεώργιος.
Η πρώτη μηχανή ψησίματος στην Κρήτη, στις αρχές του 1900, ήταν μια γερμανική Probat.
Το 1908, επίσημο διάταγμα του Βασιλείου της Ελλάδας, δίνει στον Κωνσταντίνο Μανωλικάκη την άδεια να εισάγει την πρώτη ατμοκίνητη μηχανή άλεσης καφέ στην Κρήτη. Λίγο αργότερα, εισάγει και ένα Probat, το πιο εξελιγμένο μηχάνημα καβουρδίσματος της εποχής, που λειτουργεί με καύση ξύλων. Η τεχνολογία αυτή επιτρέπει στην οικογένεια να καβουρδίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια και σταθερότητα, δημιουργώντας εξαιρετικά χαρμάνια.
Την ίδια περίοδο, ο Κωνσταντίνος Μ. Μανωλικάκης είναι συγχρόνως και ιδιοκτήτης του διάσημου καφενείου του Δημοτικού Κήπου. Τα Χανιά ήταν τότε πρωτεύουσα της Κρήτης και το καφενείο αποτέλεσε το κεντρικό πολιτιστικό σημείο του νησιού. Μέσα στον χρόνο, φιλοξένησε ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών, καθώς και σημαντικές προσωπικότητες της νεότερης πολιτικής και πνευματικής ιστορίας της Ελλάδας, όπως ο Ν. Καζαντζάκης, η Σ. Βέμπο, ο Κ. Καρυωτάκης, η Μ. Κάλλας, ο Α. Ωνάσης, ο Μ. Χατζιδάκις και ο Σ. Βενιζέλος.
Το 1905, σε συνεργασία με τον συνεταίρο του Δ. Σαββάκη, ο Κωνσταντίνος Μ. Μανωλικάκης λειτουργεί τον πρώτο μόνιμο υπαίθριο κινηματογράφο με την ονομασία «Cine Acetilini» εντός του Δημοτικού Κήπου. Σήμερα,ο μεταγενέστερος του, κινηματογράφος «Κήπος», θεωρείται ο πρώτος θερινός κινηματογράφος στον κόσμο.
Η συμβολή του Κωνσταντίνου Μ. Μανωλικάκη στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή των Χανίων είναι καθοριστική και ανοίγει νέους ορίζοντες για τις επόμενες γενιές.
1919
Διαφήμιση για το ατμοκίνητο καφεκοπτείο
1906
Διάταγμα του 1906 – κατά τη διάρκεια της Κρητικής Πολιτείας, εισαγωγή του πρώτου μηχανικού μύλου άλεσης καφέ, υπογεγραμμένο από τον τότε Ύπατο Αρμοστή της Κρήτης, Αλέξανδρο Ζαΐμη
1919
Steam-powered Coffee Roastery advertisement
Άρθρο σχετικά με την ανάπτυξη του οίκου Κ. Μανωλικάκη
Καφεκοπτείο, οδός Μουσούρων
Article regarding the growth of the House of K. Manolikakis
1936
Εργοστάσιο καπνού στην οδό Αποκορώνου, Χανιά
1955
Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης
1956
Αφίσα στα Χανιά
1955
Χρυσό μετάλλιο στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης για τους χυμούς Μανωλικάκη
1956
Poster at Chania
Ο Στέλιος Μανωλικάκης με τον Σοφοκλή Βενιζέλο
Τη δεκαετία του 1930 και έπειτα, η επιχείρηση αναπτύσσεται από τους επτά γιους του: Φίλιππο, Ματθαίο, Γιάννη, Στέφανο, Κωστή, Στέλιο και Πολυχρόνη. Ιδρύουν τη Νέα Κρητική Καπνοβιομηχανία στην οδό Αποκορώνου, παράγοντας τα πρώτα τσιγάρα Άσσος. Παράλληλα, λειτουργούν ελαιοτριβείο στο λιμάνι της Κισσάμου, όπου παράγονται ελαιόλαδο και προϊόντα σαπωνοποιίας.
Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, τόσο το ελαιοτριβείο όσο και το εργοστάσιο καπνού καταστρέφονται ολοσχερώς. Η οικογένεια συνεχίζει να προμηθεύει τσιγάρα την Κρήτη έως το 1946, οπότε και εξαντλούνται τα αποθέματά της.
Τη δεκαετία του 1950, οι αδελφοί Μανωλικάκη ξεκινούν την παραγωγή συμπυκνωμένων χυμών από τοπικά πορτοκάλια, λεμόνια και βύσσινα, στην οδό Σπάρτης, στην περιοχή Κουμ Καπί. Το εργοστάσιό τους είναι υψηλών προδιαγραφών και εξοπλισμένο με τα κορυφαία ιταλικά μηχανήματα της εποχής. Η ποιότητα των χυμών τους αναγνωρίζεται γρήγορα, κατακτώντας το 60% της ελληνικής αγοράς και αποσπά χρυσά μετάλλια στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης για δύο συνεχόμενα έτη. Η φήμη των χυμών είναι τέτοια, ώστε ακόμη και μετά τη διακοπή της παραγωγής, στα τέλη της δεκαετίας του 1970, ο επίσημος ετήσιος τιμοκατάλογος του Υπουργείου Εμπορίου συνεχίζει να αναφέρει τον συμπυκνωμένο χυμό πορτοκάλι ως «χυμό τύπου Μανωλικάκη». Το όνομα έχει πια γίνει συνώνυμο της ποιότητας.
Όσα χρόνια όμως κι αν περνούν, ο καφές παραμένει στην καρδιά της επιχειρηματικής δραστηριότητας της οικογένειας. Στα τέλη του 20ού αιώνα, η νέα γενιά, με επικεφαλής τον Κωστή Στέλιου Μανωλικάκη, επιστρέφει στη βάση της και δημιουργεί ένα σύγχρονο καφεκοπτείο στη Βιομηχανική Περιοχή του Ηρακλείου. Στη νέα μονάδα, η παράδοση συναντά την τεχνολογία. Τα παλιά καβουρδιστήρια αντικαθίστανται από συστήματα καβουρδίσματος τελευταίας τεχνολογίας. Οι αξίες όμως παραμένουν αναλλοίωτες: η εντιμότητα, η εργατικότητα, η φιλοξενία και ο σεβασμός σε όσους περιμένουν να απολαύσουν έναν εξαιρετικό καφέ.
Σήμερα, η πέμπτη γενιά της οικογένειας Μανωλικάκη συνεχίζει με υπερηφάνεια την ιστορική πορεία. Τη σύγχρονη παραγωγή μπορεί να χαρακτηρίζει η καινοτομία, όμως η έμπνευση παραμένει ίδια. Ο καφές εξακολουθεί να είναι ένα τελετουργικό. Μια χειρονομία φιλίας. Μια στιγμή που χωράει ολόκληρη την ιστορία της οικογένειας Μανωλικάκη σε ένα χαρμάνι και στη ζεστασιά του φλιτζανιού που μοιράζει τις στιγμές του.
Γιος οπλαρχηγού της Κρητικής επανάστασης από τα Κεραμειά Xανίων. Παρότι αναλφάβητος, δημιούργησε «τον Πρώτο Οίκο Καφέδων εν Ελλάδι» όπως έλεγε. Πέθανε από μαρασμό, αμέσως μετά τον χαμό της συζύγου του Μαρίας.
(1945-2024)
Απόφοιτος του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΑΣΟΕΕ). Πρόεδρος και Διευθ/νων Σύμβουλος της εταιρείας από το 1988 έως το 2024.
Πορτρέτο από τον Δημήτρη Ανδρεαδάκη, λάδι σε καμβά, 2025.
